Gietrzwałd

Gietrzwałd leży na Warmii, wśród łagodnych wzniesień, pól i lasów, nad niewielką rzeką Giłwą. To wieś w powiecie olsztyńskim, będąca siedzibą gminy Gietrzwałd. Od Olsztyna dzieli ją około 20 kilometrów, dlatego można przyjechać tutaj na jednodniową wycieczkę. Ponad zabudową góruje ceglana wieża bazyliki, a spacer wokół sanktuarium prowadzi także w stronę zieleni i źródełka. Miejsce przyciąga pielgrzymów, ale pozwala również poznać kawałek historii i krajobrazu Warmii.

Najbardziej znane wydarzenia w dziejach Gietrzwałdu rozegrały się w 1877 roku. Według przekazów sanktuarium od 27 czerwca do 16 września Maryja ukazywała się Justynie Szafryńskiej i Barbarze Samulowskiej. Dziewczęta relacjonowały, że przemawiała do nich po polsku i zachęcała do codziennej modlitwy różańcowej. Język przesłania miał szczególne znaczenie dla polskiej ludności Warmii w okresie germanizacji. Pamięć o tych wydarzeniach łączy więc religijną historię miejscowości z dziejami jej mieszkańców.

W 1977 roku biskup warmiński Józef Drzazga uznał nadprzyrodzony charakter objawień. Gietrzwałd pozostaje jedynym w Polsce miejscem objawień maryjnych uznanych przez Kościół katolicki. Dla osób, które nie mogą pozwolić sobie na daleką podróż do Lourdes czy Fatimy, jest polskim miejscem uznanych objawień, do którego można dotrzeć znacznie bliżej domu. Przyjazd nie musi być jednak związany z dużą pielgrzymką; można zaplanować go także indywidualnie, zostawiając czas na spokojne obejście sanktuarium.

Zwiedzanie najlepiej rozpocząć od bazyliki mniejszej Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. Świątynia ma gotyckie początki, lecz dzisiejszy wygląd zawdzięcza także rozbudowie przeprowadzonej po objawieniach. W latach 1878–1884 starszą część połączono z neogotycką, powiększając kościół dla przybywających wiernych. Tytuł bazyliki mniejszej otrzymał on w 1970 roku. We wnętrzu uwagę przyciąga otaczany kultem obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem. Warto obejrzeć również bryłę kościoła z zewnątrz, gdzie łatwiej dostrzec proporcje wieży i rozbudowanej świątyni.

Przy kościele znajduje się kapliczka upamiętniająca miejsce objawień. To dobry punkt, aby zatrzymać się nad historią obu dziewcząt i znaczeniem wydarzeń z 1877 roku. Podczas pielgrzymki lub pierwszej wizyty warto wybrać zwiedzanie Gietrzwałdu z przewodnikiem: opowieść o sanktuarium pomaga połączyć poszczególne miejsca w jedną całość. Przykładem jest Magdalena Miller – przewodnik po Gietrzwałdzie. Przy samodzielnym spacerze też dobrze zachować tę kolejność — najpierw kościół i kapliczka, później droga w stronę źródełka.

Do źródełka prowadzi grabowa aleja z kapliczkami różańcowymi. Według tradycji sanktuarium Maryja pobłogosławiła źródło 8 września 1877 roku. Pielgrzymi przychodzą tutaj na modlitwę i czerpią wodę, a droga między drzewami sprzyja spokojniejszemu tempu zwiedzania. Osobną trasę tworzy Droga Krzyżowa na gietrzwałdzkich błoniach, z kaplicami przedstawiającymi sceny Męki Pańskiej. Aleja różańcowa i kalwaria są różnymi częściami sanktuarium; na obie dobrze zostawić więcej czasu niż na krótki postój przy bazylice.

Po zwiedzaniu można pozostać jeszcze w okolicy. Niedaleko leży jezioro Giłwa, nazywane również Rentyńskim, a bezpośrednio nad nim znajdują się Rentyny. Wokół jeziora są lasy, łąki i pola, tworzące krajobraz inny niż zabudowane otoczenie kościoła. To propozycja na dalszą część dnia dla tych, którzy chcą połączyć pobyt w sanktuarium z odpoczynkiem nad wodą. Przy planowaniu spaceru trzeba uwzględnić pagórkowate brzegi i wybierać dostępne drogi, zamiast zakładać swobodne przejście wokół całego jeziora.

Z Olsztyna samochodem jedzie się w kierunku Ostródy drogą krajową nr 16. Przed wyjazdem transportem zbiorowym należy sprawdzić aktualne połączenia oraz powrót. Szczególnej uwagi wymaga dojazd na uroczystości, kiedy obowiązuje zmieniona organizacja ruchu. W 2026 roku obchody rozpoczęcia objawień odbywały się od 26 do 28 czerwca, natomiast główne wrześniowe uroczystości odpustowe przypadły na 13 września. Daty dużych obchodów nie pokrywają się więc zawsze z dniem rozpoczęcia lub zakończenia objawień; planując kolejną pielgrzymkę, trzeba sprawdzić program sanktuarium.

Na spokojne oglądanie miejscowości dobrze wybrać dzień poza głównymi uroczystościami. Wygodne buty przydadzą się na podejściach i podczas dłuższego spaceru, a plan dnia można dopasować do pogody oraz nabożeństw. Na koniec zostawmy czas na obiad i poznawanie kuchni warmińskiej. Wybierając lokal, zapytajmy o regionalne potrawy oraz sposób ich przygotowania, zamiast poprzestawać na znajomych pozycjach z karty. Taki posiłek pozwala zakończyć wycieczkę bez pośpiechu i potraktować Gietrzwałd jako część większej podróży po Warmii.

Zdjęcia pobrane ze strony warmia-nieoczywista.pl, fot. Magdalena Miller – przewodnik po Gietrzwałdzie